Gemeente Goeree-Overflakkee

Van financiële noodzaak naar een fundamentele koersvraag
Goeree-Overflakkee is een relatief jonge fusiegemeente, ontstaan uit vier voormalige gemeenten op het Zuid-Hollandse eiland. Elke kern heeft een eigen identiteit, geschiedenis en voorzieningen. In de jaren na de fusie bleef veel van die lokale infrastructuur bestaan. Dat zorgde voor een rijk aanbod aan maatschappelijke, sportieve en culturele voorzieningen, maar ook voor een steeds grotere druk op de gemeentelijke begroting.

Toen duidelijk werd dat de financiële opgave niet langer kon worden opgelost met kleine besparingen, ontstond een nieuwe vraag. Niet langer waar kunnen we nog een beetje schrappen?, maar welke gemeente willen we in de toekomst zijn zodat we financieel gezond en toekomstbestendig zijn? Die omslag vormde het startpunt van de opdracht.

Niet beginnen met besparen, maar met het goede gesprek
Samen met een multidisciplinair kernteam brachten we eerst in kaart welke voorzieningen de gemeente heeft, welke maatschappelijke waarde zij vertegenwoordigen en welke financiële impact zij hebben. Daarbij keken we nadrukkelijk verder dan cijfers alleen. Want een zwembad, sportpark of buurthuis vertegenwoordigt niet alleen kosten, maar ook sociale samenhang, identiteit en leefbaarheid.

De oorspronkelijke aanpak voorzag in een  participatietraject met inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers. In de praktijk bleek de bestuurlijke context echter te veranderen. Door de naderende gemeenteraadsverkiezingen ontstond behoefte om eerst intern richting en draagvlak te creëren. Voor de uitwerking wordt de stap naar buiten gezet.

Vanuit die gezamenlijke analyse begeleidden we gesprekken over een veel fundamentelere vraag: waar is de gemeente eigenlijk van, en wat mag zij ook aan de samenleving overlaten? Daarmee verschoof het gesprek van een financiële exercitie naar een strategische en maatschappelijke afweging.

Van inzicht naar eigenaarschap en beweging
Een belangrijk resultaat van het traject was niet alleen de inhoudelijke uitkomst, maar vooral de beweging binnen de organisatie.

Waar medewerkers aanvankelijk vooral vanuit hun eigen beleidsterrein of voorziening dachten, ontstond gaandeweg een gezamenlijk perspectief op de opgave. Het kernteam nam steeds meer zelf de regie. Aan het einde van het traject presenteerden medewerkers van de gemeente zelf de scenario’s. Daarmee verschoof het eigenaarschap van de adviseurs naar de organisatie zelf.

Juist dat eigenaarschap maakte het mogelijk om verder te kijken dan bestaande structuren en gezamenlijk te onderzoeken welke keuzes noodzakelijk én haalbaar waren.

Een stevig fundament voor keuzes die ertoe doen
PRCS leverde drie samenhangende toekomstscenario’s op waarmee de gemeente verschillende richtingen kon verkennen. De scenario’s varieerden in de mate waarin voorzieningen behouden, anders georganiseerd of losgelaten konden worden, steeds met oog voor zowel financiële houdbaarheid als maatschappelijke impact. De gemeente kon de scenario’s afzonderlijk gebruiken of combineren tot een eigen voorkeursrichting. Maar steeds met de randvoorwaarde dat het een sluitende begroting in 2040 moest opleveren.

De rapportage vormde daarmee geen eindpunt, maar een stevig fundament voor de politieke besluitvorming en de verdere uitwerking richting een toekomstbestendige begroting.

Meer dan een financieel vraagstuk
Deze opdracht laat zien dat grote financiële opgaven zelden alleen over geld gaan. Ze raken de identiteit van een gemeente, de verwachtingen van inwoners en de rol die een overheid voor zichzelf ziet.

Door financiële analyse te verbinden met organisatieontwikkeling, bestuurlijke begeleiding en gezamenlijke visievorming hielp PRCS de gemeente Goeree-Overflakkee niet alleen bij het ontwikkelen van scenario’s, maar vooral bij het voeren van het gesprek dat nodig was om daadwerkelijk keuzes te kunnen maken.